Nieuws

'LANG, HEEL LANG GELEDEN, IN EEN LAND HIER VER VANDAAN…'

De Balikh is een klein riviertje in het noorden van Syrië. Een forse beek in Nederlandse begrippen. Officieel een zijrivier van de ‘mighty Euphrates’, maar water vervoeren doet hij nauwelijks nog: het waterstroompje is letterlijk leeggepompt voor irrigatiedoeleinden.

Twintig jaar geleden was dat anders. Toen was de Balikh omzoomd door brede rietkragen en een dichte oeverbebossing, waar het wemelde van de vogels, schildpadden en andere beesten. Ook vroeger moet de rivier een oase in de droge Noordsyrische steppe geweest zijn. De vroegste bewoning in de vallei zelf gaat terug tot ongeveer 8500 v.Chr., maar op de omringende, hoger gelegen terrassen liggen vuistbijlen en andere stenen werktuigen die ettelijke honderdduizenden jaren oud zijn. In de laatste jaren zijn honderden archeologische vindplaatsen in het dal van de Balikh in kaart gebracht: dorpjes uit de prehistorie, steden uit de Bronstijd en forten uit de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. Sommige van die nederzettingen bestonden maar korte tijd, andere daarentegen werden eeuwenlang vrijwel ononderbroken bewoond. Door dat continue gebruik door vele generaties ontstonden bewoningsheuvels (in het Arabisch: tell) van soms tientallen meters hoog, die van kilometers afstand zichtbaar zijn als de monumenten van het verleden.

Ondanks al die rijkdom, moesten archeologen lange tijd weinig hebben van de Balikhvallei. Zo’n 70 jaar geleden voerde de Engelse archeoloog Sir Max Mallowan (beroemd vanwege zijn onderzoek in Irak én vanwege zijn huwelijk met Agatha Christie) in nauwelijks zes weken tijd opgravingen uit op vijf plaatsen in de vallei. De resultaten van deze haastklus vielen Mallowan blijkbaar flink tegen, want hij deed de vallei af als een achterlijk gebied, dat in de oudheid slechts een thuishaven geweest kon zijn voor bandieten en de verschoppelingen van de samenleving. Een door malaria geteisterd gebied, waar voor archeologen niets te halen viel en waar men dus beter weg kon blijven. En inderdaad, tientallen jaren bleven de archeologen ook weg, allemaal op het verkeerde been gezet door Sir Max.

De opgravingen op Tell Sabi Abyad en andere vindplaatsen in de buurt sedert de jaren ’80 van de vorige eeuw laten echter zien dat Mallowan het helemaal bij het verkeerde eind had. Met engelengeduld wordt de archeologie van de vergeten Balikhvallei stukje bij beetje ontrafeld, met spectaculaire resultaten. Prehistorische dorpjes tussen 8000 en 9000 jaar oud, waarvan we tot nog toe het bestaan niet eens vermoedden, worden blootgelegd. Een onvoorstelbaar ver verleden: wanneer we uitgaan van één generatie per 20 jaar, hebben we hier te maken met plaatsen die zo’n 4000-4500 generaties geleden bewoond werden… We vinden de resten van de woonhuizen, de haardplaatsen waar gekookt werd, de potten en pannen die dagelijks gebruikt werden, en we vinden de mensen zelf: kinderen en volwassenen in hun graven onder de vloer van huizen of op de erven rondom de huizen.

We leggen ook de ruïnes vrij van een groot en prachtig bewaard gebleven fort uit de Assyrische tijd, rond 1200 v.Chr.. Tell Sabi Abyad was in deze tijd een administratief en militair bestuurscentrum aan de verre westgrens van het Assyrische koninkrijk, dat ruim eeuw in bedrijf bleef. Honderden kleitabletten met inscripties in spijkerschrift, gevonden in de vertrekken van de burcht, vertellen over het doen en laten van grootvizier Ili-pada, tweede in bestuurlijke rang ná de koning en één van de machtigste mannen van zijn tijd. Ili-pada’s fort en herenboerderij is inmiddels grotendeels opgegraven en biedt een unieke inkijk in een adelijke nederzetting uit de Late Bronstijd. Tell Sabi Abyad is, in het kort, voor archeologen een droom, zeker voor de romantici onder ons die geloven dat de archeologie probeert een gezicht te geven aan mensen die uit onze herinnering zijn gewist en die vele duizenden jaren geleden het tijdelijke met het eeuwige verwisseld hebben.

De allereerste 'SAB dag' een overweldigend succes Wie had gedacht in mei 2003, toen we als FOSA bestuur besloten een vriendenstichting te gaan oprichten, dat deze stichting januari 2006 zo’n 120 donateurs zou hebben en de eerste 'Sabi Abyad dag' op zaterdag 14 januari een groot succes zou worden. Uiteindelijk kwamen ongeveer 170 toehoorders! Een vreemde gewaarwording voor menig Leidenaar: een rij mensen tot buiten op de stoep van het Lipsius gebouw op een zaterdagochtend! Gelukkig was het droog en stond binnen de koffie en thee klaar. De doorgaans saaie wanden van de collegezaal waren voor deze gelegenheid - waarschijnlijk voor de eerste keer in de geschiedenis van de universiteit - veranderd in een mini-kunstexpositie met aquarellen en schilderijen van Mieke Verhaar en Theo de Feyter . Deze kunstenaars zijn allebei sterk geïnspireerd door de archeologische opgravingen in de noord-Syrische Balikh vallei. In een goed gevulde collegezaal kon iedereen genieten van interessante lezingen. Peter Akkermans gaf een gedegen inleiding en lichtte de resultaten toe van de afgelopen veldcampagne 2005. Olivier Nieuwenhuyse presenteerden het oudste aardewerk tot nu toe gevonden in Syrië, mogelijk gedateerd op omstreeks 6900 v.Chr. Frans Wiggermann besprak enkele onlangs vertaalde Assyrische kleitabletten. Hoe moeilijk restaureren onder primitieve omstandigheden is werd duidelijk in het verhaal van Renske Dooijes. Tussendoor wist iedereen ergens wel een plek voor de lunch te vinden. Anderen bezochten het Rijksmuseum van Oudheden, dat op vertoon van het toegangsbewijs voor de SAB dag gratis toegankelijk was. In totaal 44 mensen hebben op deze manier hun lunch ingewisseld voor archeologie en cultuur! Na de lezingen vertrok een deel van het gezelschap, samen met de sprekers, in de richting van de kroeg.

Zoals onze voorzitter het vertelde in zijn openingspraatje: we ondersteunen het project niet alleen met woorden. Uw donaties hebben het al in het eerste jaar mogelijk gemaakt de opgraving ook financieel te ondersteunen. Wij hebben voor het project een gloednieuwe waterpas aangeschaft. Dit broodnodige meetinstrument maakte het in het seizoen 2005 mogelijk onderzoek te doen op meerdere plaatsen op Tell Sabi Abyad, waardoor unieke vondsten uit 7000 vóór Christus opgegraven konden worden. Deze nieuwe ontdekkingen hebben de inzichten in de prehistorische samenlevingen van het oude Nabije oosten aanzienlijk verrijkt. U heeft zo dus met uw giften direct bijgedragen aan het grensverleggende, Nederlandse archeologische onderzoek in Syrië! Het eerste stichtingsjaar resulteerde in een kleurrijke en informatieve Nieuwsbrief, die de lezer een kijkje gaf in de keuken van het opgravingsproject. Inmiddels werken we aan de tweede nieuwsbrief, die dit voorjaar uitgebracht zal gaan worden. We lichten nog geen tipje van de sluier op, maar kunnen wel alvast zeggen dat hij minstens net zo interessant en fraai zal zijn als de eerste. Het enthousiasme van de mensen op de geslaagde SAB dag motiveren ons om u in 2006 op een zelfde wijze te blijven informeren en te betrekken bij het archeologisch onderzoek op Sabi Abyad.

Het bestuur van FOSA nodigt haar donateurs uit voor de eerste Sabi Abyad dag! De dag zal worden gehouden op zaterdag 14 januari 2006 in een zaal van de Universiteit van Leiden. Wij bieden vier interessante lezingen aan. Projectleider Peter Akkermans zal in zijn lezing de nieuwste opgravingsresultaten van de afgelopen veldcampagne presenteren. Bezoekers van de SAB-dag kunnen in de lunchpauze gratis het Rijksmuseum van Oudheden bezoeken Het voorlopige programma van de SAB- dag ziet er als volgt uit: 10.30 - 11.00 Aanmelding en kopje koffie. 11.00 - 11.15 Inleiding voorzitter: R. Spoor. 11.15 - 12.30 Lezing 1: Sabi Abyad 2005: de nieuwste resultaten door dhr. P. Akkermans. 12.15 - 14.00 Lunchpauze en mogelijkheid het Rijksmuseum van Oudheden te bezoeken. 14.00 - 14.45 Lezing 2: Tell Sabi Abyad in het Assyrische Rijk: het vertalen van spijkerschrift teksten door dhr. F. Wiggermann. 14.45 - 15.30 Lezing 3: Klemmen, lijm en smeltende was: de restauratie van het oudste aardewerk van Tell Sabi Abyad door mevr. R. Dooijes. 15.30 - 15.45 Koffiepauze met een Syrisch hapje. 15.45 - 16.30 Lezing 4: 2.000.000 scherven: drinken en feesten op Tell Sabi Abyad door dhr. O. Nieuwenhuyse. 16.30 -17.00 Afsluiting voorzitter en mogelijkheid om gezamenlijk ergens te borrelen. Donateurs kunnen vanzelfsprekend gratis de SAB-dag bezoeken. De toegangsprijs voor introducés is € 7, 50 per persoon. Voor introducés die lid zijn van Ex Oriente Lux, Friends of Saqqara, ROMEO of Nabu Na’id geldt de gereduceerde prijs van € 5,-. Het bedrag kan worden overgemaakt op bankrekening nr. 57.64.43.786 t.n.v. Stichting Friends of Sabi Abyad o.v.m.‘aanmelding SAB- dag’. U kunt zich ook per email aanmelden door uw gegevens naar info@fosa.nl te sturen. Na aanmelding ontvangt u van ons het uiteindelijke programma met overige informatie